24 Heer Bommel en de wilde wagen

JanT · Geplaatst: Ma Sep 24, 2007 23:32 Onderwerp: 24 Heer Bommel en de wilde wagen

Heer Bommel en de wilde wagen
Verhaal 103 uit 1963

In een wagen van reisbureau Pas, gedreven door het rad van avontuur, maakt Heer Bommel een reis met attracties die maar weinigen kunnen navertellen. "Want", aldus Pas, "herinneringen zonder ervaringen zijn als luchtbellen vol stinkende gassen! hehehe!"

Verteller: Roos Ouwehand

Losse rollen:
Ondernemer: Alexander van Heteren
Knar: Rob vd Meeberg
Nachtwacht van Gor: Bert Luppes
Kelner: Bert Geurkink
Gast: Fred Goessens
Gids: Barry Atsma
Mors 1, 2, 3: Thijs Feenstra, Ali Çifteci, Lucas Dijkema

Uitzendingen: ma 24-09-2007 - ma 01-10-2007

. .

Deze ochtend waagt een grijsaard zich te voet over de Burgemeester Dickerdack Avenue. (links)
De gnoom Knar dacht, onder het genot van oude kanaster, na over alles wat wentelt. (rechts)

Ter voorbereiding van zijn reis naar het zuiden geeft de markies de Cantecler van Barneveld een tuinfeestje.
Commissaris Bulle Bas laat zich ook niet onbetuigd (Wein, Weib und ...).

De affiches in het reisbureau maakte op Heer Bommel een beklemmende indruk.

. .

Tom Poes kon nog net opzij springen om een vreemd voertuig langs te laten gaan. (links)
De wilde wagen hield met een ruk stil in het oude, oude Gor. (rechts)

. .

Heer Bommel met de nachtwacht bij de Bron der Waarheid, (links)
en op de plank van het Edele Evenwicht. (rechts)

. .

De koets houdt halt voor Chateau Royal. (links)
Heer Bommel valt een beetje uit de toon in de verfijnde eetzaal. (rechts)

. .

Heer Bommel kijkt verbaasd naar het vreemde bestek dat voor hem gelegd wordt. (links)
Bij een poging een stuk van het dessert af te snijden belandt dat op een belendend tafeltje. (rechts)

. .

De bezoekers naderen de beroemde fonteinen van de witte stad Merus. (links)
De gids wordt aangevallen door de Morsen. (rechts)

. .

De gids wordt meegenomen door de reinigingsdienst. (links)
Geleid door de lokroep van de Horrekop hollen heer Bommel en Tom poes naar de koets. (rechts)

. .

Heer Bommel komt zichzelf tegen. (links)
Als de Horrekop roept opent heer Bommel het raam en nodigt heer Olie binnen. (rechts)

. .

Als de kristallen bol de wagen raakt volgt een ontploffing, enkel het wiel blijft over wat naar Knar de smid terug rolt. (links)
Heer Bommel overhandigt de markies het Triobolus-bestek. (rechts)
_________________
Praw! Alle talen zijn mij ener potz natz. Zij zijn ja zonder uitname onwetenschappelijk. Der goede dag.

Merijntje

"Een oergeluid uit het Bos! Dat zit vol vreemd gespuis en Zwelbasten. Neem een draakje mee als herinnering aan uw reiservaringen!" Één van de sporadische reminiscenties in een Bommelverhaal aan een vroeger avontuur, in dit geval aan MV 77 "Heer Bommel en de Zwelbast"... Natuurlijk niet geheel toevallig, het gaat in dit verhaal MV 103 "Heer Bommel en de wilde wagen" onder andere over de ware, en ook wel de iets minder ware herinneringen.

Markies de Canteclaer doet op een tuinfeestje zo als gewoonlijk maar weer eens een behoorlijk poenig: "Reiservaringen, ach ja, het vulgus mat zich af en jaagt in drommen naar oppervlakkige verstrooiing. Maar de ware ervaring ligt in de vlucht van de geest op hoogten waar de platte burger geen begrip van heeft."
Ons parmantige Barendje Bluf bouwt enorme, royale luchtkastelen, doet daarentegen uiterst geringschattend over eh... Bommels reisbelevenissen en laat het niet na hem daarmee publiekelijk te vernederen. Heer Ollie verzucht, dat-ie ook wel eens iets zou willen beleven, waarmee hij op zijn beurt zijn buurman zou kunnen imponeren. Hocus Pas, exploitant van een pas opgerichte reisbureautje, luistert het gesprek af en valt hem bij: "Gelijk heb je, meneertje! Herinneringen zonder ervaringen zijn als luchtbellen vol stinkende gassen! Hèhèhè!" Waarmee Pas trouwens met andere woorden hetzelfde zegt als de markies; 'herinneringen zonder ervaringen' zijn evenals 'ervaringen in de vlucht van de geest' nu eenmaal niets anders dan fantasien, bedenksels, mogelijkerwijs zelfs leugens.

Van de vrije ondernemer Hocus Pas zijn tussen twee haakjes steeds de bruikbaardere stellingnamen te verkrijgen als van zijn, weliswaar minder duivelse, ambtelijke tegenhanger, drs. Zielknijper. Pas kent de mens uit bittere noodzaak. "Het gaat niet om de reis, maar om de ervaringen, meneertje!"
Bommels reis wordt door meerdere beproevingen achtereenvolgens op goedheid, goede manieren en reinheid tot een regelrechte nachtmerrie. Zijn reiservaring is bijkans te vergelijken met een door inname van hallucinogene drugs veroorzaakte, psychotische stoornis. Een 'bad trip', waarvan hij niet meer terug schijnt te kunnen komen. Pas' waarschuwing voor zo'n 'bad trip' schijnt me bijna ondubbelzinnig: "Let er goed op wanneer je van je ervaringen geniet. Anders mis je de reiswagen en dan blijf je in je ervaringen steken".
"Wie op reis gaat moet alle banden verbreken, hèhèhèhè!"... Heer Ollie gaat min of meer gedwongen zonder zijn jonge vriend Tom Poes op zijn bewogen reis.
Goedheid. "Gor is een slechte stad geweest!" De plaatsnaam Gor deed me overigens direct aan Gomorrha denken, een stad, die destijds niet bepaald door goedheidsproeven is uitgestorven. De laatste test, het louterende vuur dat alle slechtheid vernietigt, komt al veel dichter in de buurt. Bommel slaagt er vanwege de totaal onuitvoerbare proeven er niet in zijn goedheid te bewijzen. Opgedrongen souvenir: een ijzeren kogel aan z'n been.
Goede manieren. Chateau Royal - met z'n (a)zure wijnen - schijnt me bij nadere betrachting van tekenstrook 4916 toch niet zó gothisch als de markies (in zijn fantasie) eens beweerde. Ook hier lukt het Bommel niet de onmogelijke proef 'goede manieren' te doorstaan. Onvrijwillig aandenken: een aan zijn hand klevende, zilveren couvert.
Reinheid. De fonteinen van Merus - de gids laat hem in de onderwereld vallen... alleen geld kan hem weer rein maken. Geld stinkt namelijk niet, of toch wel? De Morsen zijn totaal verzot op dit slijk der aarde en storten zich gelijk witte bloedlichaampjes op deze wel meest onreine materie... Dankzij Tom Poes onstnapt heer Ollie ternauwernood aan de vuilniswagen. Souvenir; kleerscheuren en gier.
Het laatste reisdoel volgens het reisfoldertje:
"Nu zullen alle opgedane ervaringen tegen elkaar worden afgewogen. Zal de weegschaal naar de goede zijde doorslaan? Wij weten het niet. Maar zeker is, dat een leerzame verrassing de toerist nog te wachten staat."
Het einddoel is een complete verrassing; slot Bommelstein. "Want nu komt de toerist tot zichzelf en toont zijn souvenirs..." Heer Bommel komt tot heer Bommel en de eerstgenoemde vertoont zich met ijzeren bal, eetgerij en is gekleed in gerafelde, vervuilde kleren. A split personality, een innerlijk gevoerde dialoog.
Wat doet de slotheer? Want dít is de eigenlijke test, alle voorafgaande beproevingen betroffen slechts uiterlijke schijn. Nu gaat het om het wezenlijke, het innerlijk, om de barmhartigheid... Wat doet een heer Ollie met "heilige bedelaars aan kant van weg" à la MV117 "Tom Poes en het Booroog"? Zijn beslissing is cruciaal voor zijn verder lot. Wat doet-ie met de vervuilde zwerver, is hij werkelijk zo harteloos?

De zwerver praat als Brugman: "Iedereen kan diep vallen. Geloof me toch! Als uw goedheid gemeten wordt en uw tafelmanieren en uw reinheid ziet u er net zo uit als ik!" Zijn op zichzelf inpraten helpt hem geen zier, de 'onbarmhartige heer in hem' smijt de 'uiterlijk besmeurde in hem' er faliekant eruit. Geheel in de zin van de magister, want... "En als hij zichzelf niet binnenlaat omdat hij vies is van de zwerver, dan is er nog maar één plaats voor hem over: In de wagen!" Highway to hell, alwaar de zieltjesverslindende Hocus Pas op heer Ollie springt als eens de duivel op Gerard. "De Rommeldammers zijn kijk op de wereld bij brengen", Sander? Ik geloof eerder niet, Hocus Pas kijkt wel mooi uit, zich dermate in de kaart te laten kijken, nee hoor, het is opnieuw het aloude, gebruikelijke doel. Dit keer was de opgeblazen ijdelheid de menselijke zwakte, die hem bijna aan zijn doel heeft gebracht.
Bijna, want heer Ollie geeft zijn negatief uitgevallen beslissing geen rust. Zijn innerlijke dialoog gaat verder: "Men moet goed voor zijn naaste zijn. Goedheid, goede manieren en reinheid maken een heer. Dat hebben reisherinneringen mij geleerd. Kom binnen..." Zijn reisherinneringen hebben hem dus iets geleerd! Het is een besluit zonder dwang van buiten en daarom wordt hem - gelijk katholieke geplogenheden - de absolutie verleend: genade eerst dán, wanneer men het wèzenlijk meent... Zijn innerlijke wezen, zijn ziel is te goed en bijgevolg te sterk voor Hocus Pas, die het aldoor van zwakkere zielen moet hebben.

Tom Poes ondertussen bij het reisbureau. "Het was hier niet pluis" mompelde Tom Poes. Eindelijk, 'k was al bang, dat dit voor Pasverhalen zo karakteristieke zinnetje niet zou opdagen. Als hij met de kristallen bol de wilde wagen vernietigt, is het reisschema kapot, tevens is Pas zijn tijd om. Dit keer transformeert de magister eens niet in een zwarte kraai en schijnt tevens, als ik de betreffende tekenstrook goed bekijk, nu ook niet in noordelijke richting te vliegen. Eigenlijk ontypisch.
Tom Poes gaat daarna kort met heer Ollie in verbale confrontatie over de oorzakelijke afloop. Waarbij ik vind, dat Bommels argument "Ook in de zwerver herkent hij zichzelf - en daar draaide het om, begrijp je?" steekhoudender is als Tom Poes daadwerkelijke actie. De psyche wint het hier van het physieke. De titel "Heer Bommel en de wilde wagen" is volkomen gerechtvaardigd.

Op het afsluitende diner in de Kleine Club revancheert Bommel zich toch wel op geniale wijze met zijn winderige, eh... blasé buurman af. Hij begint met de Hocus Pas wisecrack: "Ach ja, reisherinneringen. Men moet daar erg mee oppassen hoor! Herinneringen zonder ervaringen zijn als luchtbellen zonder gassen!" Vervolgens doet-ie een prachtige zet. "Maar een heer moet zich losmaken van zijn souvenirs en daarom krijgt u van mij een echt Tribolus-bestek van zilver dat ik voor u heb meegenomen van mijn reis. Daar kunt u goede sier mee maken tegenover eenvoudige lieden."
Zo, die zit. De edelman staat door deze (dit) royale gift schaakmat en zo kon heer Ollie met recht zijn eerherstel - satisfactie - genieten.

"Heer Bommel en de wilde wagen" scheen me in eerste instantie een persiflage op het toentertijd sterk in opmars zijnde touristengebeuren te zijn. Het bleek hoogstens een minor issue, daarna leek het me veel meer over opsnijderij, zo niet over het liegen te gaan. Tot aan het slot (Bommelstein), toen bleek dan toch de barmhartigheid het ultieme kernthema van dit avontuur te zijn.

Apropos herinneringen, hoe zou het komen, dat de Rommeldammers zich zo zelden aan H.P. Pas kunnen herinneren. Een Wammes Waggel, die toch ook niet in Rommeldam woonachtig is, wordt evenwel altijd dadelijk herkend.
Rest ons, met heer Ollie, de vraag, of hij alles gedroomd zou hebben?
_________________
Als men teveel leest, heeft men geen leven meer, bedoel ik.

Sander · Geregistreerd op: 14 Nov 2007

Leuk dat je ook voor dit verhaal zo'n uitgebreide bespreking hebt gepost Merijn! Wat ik leuk vind aan dit verhaal is dat het einde weer zo'n typisch Toonder dilemma oplevert tussen wetenschap en magie. Is het avontuur uiteindelijk afgelopen omdat Tom Poes de kristallen bal kapot gooide, of door Bommels gastvrijheid? Wie zal het zeggen. Voor mij in ieder geval een top-verhaal.

Ik weet nog niet of ik me geheel bij je uitleg van de thematiek ('opsnijderij') kan aansluiten. Ik denk zelf dat de thematiek verborgen ligt in hetgeen dat Hocus Pas zelf zegt: 'Herinneringen zonder ervaringen zijn als luchtbellen vol stinkende gassen!', en dat het verhaal meer gaat over de 'winderigheid', dus leegte, van de manier waarop de mens in onze tijd het reizen ervaart.. Maar ik ben geen expert en ruil deze stelling graag voor een betere!

Merijntje

Maupertus · Geregistreerd op: 23 Apr 2008

Alhoewel ik na de kleine uiteenzetting van Merijn echt erg benieuwd was geworden viel het uiteindelijke hoorspel me tegen.

Het verhaal daarentegen vond ik geweldig, en ik hoop het snel te kunnen lezen, maar de locaties en de dilemma's die zich voordoen voor een Heer van Stand vind ik niet goed tot uiting komen.

Jammer, daardoor geef ik hem 3 sterren, terwijl ik denk dat met meer tijd en misschien muziek oid voor de sfeer het geweldig had kunnen zijn.
_________________
In a world without walls, who needs Windows?

Merijntje · Geplaatst: Wo Jun 11, 2008 11:26 Onderwerp:

Maupertus · Geregistreerd op: 23 Apr 2008

Dit verhaal leent zich tot een hele diepe beleving wanneer de fantasie er genoeg voor geprikkeld wordt, alhoewel ik een (misschien ietwat te) actieve verbeelding heb, lukte het me gewoon echt niet om mee te voelen met de belevenissen van de Heer van Stand.

Het is net alsof het hoorspel op zo'n snelle en 'klinische' manier is gebracht dat het feitelijk tegen mijn eigen verbeelding inwerkt. Het boze oog, de Pas-munt en De Kniphoed geven mij echter hoe vaak ik ze ook luister telkens weer het gevoel in Rommeldam te zijn naast de Jonge Heer en Heer Ollie. Dat vind ik net zo knap als schrijvers van geweldige boeken.
_________________
In a world without walls, who needs Windows?

	Bommel Hoorspel Forumindex -> De eerste 38 Hoorspelen	Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1